Toshkentda omborxona ko'chmas mulkiga bo'lgan talab o'sib bormoqda, ammo taklif cheklangan. Xorijiy kompaniyalar omborxonalarga qo'yiladigan talablarni oshirmoqda, bu esa ishlab chiqaruvchilarni zamonaviy ob'ektlar qurishga undaydi. Shu bilan birga, o'rtacha sifatli binolar narxi pasaymoqda.

O'zbekiston Markaziy Osiyo mamlakatlari orasida logistika sohasida eng yuqori o'sish sur'atlarini namoyish etmoqda. 2023-yilda xalqaro yuk tashishlar 59,2 million tonnaga yetdi, bu o'tgan yilgi ko'rsatkichlardan 10% ga ko'pdir. Shu bilan birga, import yuklari hajmi (29,7 million tonna) eksportdan (15,5 million tonna) deyarli ikki baravar ko'p, tranzit yuklari esa 13,9 million tonnani tashkil etdi. Ushbu tendentsiya omborxonalarga bo'lgan talabni oshiradi, deyiladi "Commonwealth Partnership Uzbekistan" (CMWP) konsalting kompaniyasi hisobotida.

Kompaniya ekspertlari Toshkent va poytaxtga tutash Toshkent viloyati hududlaridagi omborxona ko'chmas mulk bozorini tahlil qildilar. Toshkentda A, B va C sinfidagi omborxona binolarining umumiy hajmi 391 ming kv.m.ni tashkil etdi. Ularning aksariyati Toshkentning janubiy tumanlarida (Sergeli, Bektemir, Yangihayot) joylashgan bo'lib, an'anaviy ravishda sanoat zonalari mavjud.

Shahar markazidan 5 km radiusda omborxona maydonlarining hajmi cheklangan va atigi 42 ming kv.m.ni tashkil etadi. Biroq, 5-10 km masofada ularning hajmi deyarli besh baravar oshib, 210 ming kv.m.ga yetadi.

 

 

Ekspertlar O'zbekistonni Qozog'iston bilan bog'laydigan Toshkentning g'arbiy qismidan o'tuvchi M-39 avtomagistraliga alohida e'tibor qaratmoqdalar.

"Ushbu yo'nalish atrofida raqobatning pastligi sababli faol rivojlanmoqda va mulk egalari hamda investorlarning e'tiborini tortmoqda", - deyiladi hisobotda. CMWP Uzbekistan loyiha konsalting va ma'lumotlar boshqaruvi departamenti rahbari Aleksey Letunovskiy "Gazeta.uz"ga ma'lum qilishicha, 2024-yilda ushbu yo'nalishda 36 ming kv.m. maydonga ega omborxona ochilgan.

"Mijozlarimizdan aynan shu yo'nalishni rivojlantirishga bo'lgan yuqori qiziqish va talabni ko'rmoqdamiz. Bu M-39 yo'nalishida kelajakdagi loyihalar bo'lishi mumkinligini aytishga asos beradi", - dedi Aleksey Letunovskiy.

2024-yilda omborxona ko'chmas mulk bozoridagi muhim o'zgarish xalqaro standartlarga mosligi bilan ajralib turadigan birinchi A sinf omborxonalarining foydalanishga topshirilishi bo'ldi. Ularning marketingdagi ijara stavkasi kv.m. uchun 9 dollardan 13 dollargacha (QQS va ekspluatatsiya xarajatlari bundan mustasno)ni tashkil etadi.

Yil davomida bozorda mavjud A sinf maydonlarining 90% (taxminan 21 ming kv.m.) ijaraga berildi. Qolgan 9% bo'sh joylar CMWP prognozlariga ko'ra, 2025-yil o'rtalariga qadar band etiladi. Yuqori talab O'zbekiston hududida logistika operatsiyalarini joylashtirishdan manfaatdor bo'lgan xalqaro kompaniyalar tomonidan ta'minlanadi.

B va C sinfidagi quruq yopiq omborxonalar uchun ijara stavkalari yil boshidagi 6,67 dollardan 2024-yil oxiriga kelib kv.m. uchun 6,3 dollargacha pasaydi. Tahlilchilarning ta'kidlashicha, buning sabablari orasida sovet davrida qurilgan ko'plab C sinf omborxonalarining bozorga chiqishi, bu narx diapazonini kengaytirgan, shuningdek, 2024-yilda foydalanishga topshirilgan A sinf omborxonalariga ijara oluvchilarning qiziqishining ortishi kiradi.

2024-yil oxiriga kelib, Toshkent va unga tutash viloyat hududlarida 191 ta omborxona ob'ekti qayd etilgan. Ular orasida:

  1. 7 ta ob'ekt (3,7%) davlat mulki hisoblanadi;
  2. 41 ta ob'ekt (21,5%) - ijaraga beriladigan xususiy omborxonalar;
  3. 143 ta ob'ekt (74,9%) - Built-To-Suit (BTS), egalari tomonidan o'z ehtiyojlari uchun foydalaniladigan yoki ma'lum bir ijara oluvchi uchun talab bo'yicha qurilgan, ochiq ijara bozoriga chiqmasdan.
Shu bilan birga, omborxonalar ijarasi bo'yicha takliflar cheklanganligicha qolmoqda, dedi Aleksey Letunovskiy. Yangi ob'ektlar Uzum kabi elektron tijorat sektoridagi yirik kompaniyalarning individual ehtiyojlarini qondirish uchun BTS sxemasi bo'yicha amalga oshirilmoqda.

Mutaxassisning qo'shimcha qilishicha, bir qator sabablarga ko'ra yangi omborxonalar qurilmayapti. Loyihalarning o'zini qoplash muddatlari qurilish va ekspluatatsiya narxining yuqoriligi bilan o'rtacha qolmoqda. Agar omborxona ko'chmas mulkida qo'llaniladigan xalqaro standartlarga rioya qilinsa, A sinf majmuasini qurish qimmatga tushadi va uzoq muddatli moliyalashtirishga kirish cheklangan, bu esa rivojlanish narxiga ham ta'sir qiladi.

Bundan tashqari, ko'plab mahalliy kompaniyalarda mijoz mahsulotlarini saqlash uchun korporativ standartlar mavjud emas, shuning uchun ularning ko'pchiligi eng arzon omborxonalarni ijaraga oladi.

"A sinf omborxona binolariga bo'lgan talabni xorijiy kompaniyalar va xorijiy mahsulotlarning mahalliy distribyutorlari shakllantiradi, ular xalqaro standartlarga moslikni talab qiladi. Biroq, ishlab chiqaruvchilar hozirda bunday ijara oluvchilarning talab qilinayotgan shartlarda kelishiga yetarli darajada ishonch hosil qilmayaptilar", - dedi Aleksey Letunovskiy.


Manba: Gazeta.uz 

Foto: Yevgeniy Sorochin / «Gazeta.uz»