Denis Sokolovning mualliflik rukni: Nega Yangi Toshkent qurilmoqda?

Ustun: Yangi Toshkent nima uchun qurilmoqda

Yangi Toshkentni qurish zarurati va maqsadga muvofiqligi oʻzbekistonliklar orasida savollar tugʻdirmoqda. Yangi shaharlar nima uchun qurilmoqda va hududlarning bunday rivojlanishi nega yomon emas — "Koʻchmas mulk tili" ruknida tahlilchi Denis Sokolovning tahlili.

Denis Sokolov — tijoriy koʻchmas mulk sohasidagi xalqaro konsalting kompaniyasi Commonwealth Partnership Uzbekistan (CMWP) hamkori va bosh direktori, Qirollik diplomli baholovchilar instituti (RICS) assotsiatsiyasi aʼzosi. "Koʻchmas mulk tili" ruknida ekspert ushbu bozorning tuzilishi va uning xususiyatlari haqida soʻzlab beradi hamda uning rivojlanish istiqbollari haqida mulohaza yuritadi.

Yangi Toshkentni rivojlantirish konsepsiyasi fevral oyining oxirida poytaxtda boʻlib oʻtgan UzBuild koʻrgazmasida ommaga taqdim etildi. Taxminlarga koʻra, 20 ming gektar maydonda bir millionga yaqin aholi yashaydi. Jamiyatda bu loyiha savollar tugʻdirmoqda. Oʻzbekistonliklar uning amalga oshirilishiga va sunʼiy yoʻldosh shahar yaratishning maqsadga muvofiqligiga shubha qilishmoqda.

Yangi Toshkent yangi shahar qurishning yagona misoli emas. Eng yaqin misol — Yangi Moskva — 2012-yilda Rossiya poytaxtiga qoʻshilgan Moskva viloyati hududi. Boshqa bir misol — Ostona, 1997-yildan beri Qozogʻistonning yangi poytaxti. Yangi shaharlar nima uchun quriladi?

Tarixiy shaharlar, zamonaviy shaharlardan farqli oʻlaroq, jamoat transporti, markazlashgan suv taʼminoti, isitish va 21-asr odami uchun odatiy boʻlgan boshqa narsalar mavjud boʻlmagan sharoitlarda shakllangan. Tarixiy shaharlar funksiyasi ham farq qilgan, ayniqsa bu Yevropa qalʼa-shaharlari (walled cities)da yaqqol koʻzga tashlanadi, ular aholi xavfsizligi uchun qurilgan.

Tarixiy shaharlar oʻziga xos xususiyatlari bugungi kungacha saqlanib qolgan. Qalʼalar oʻrta asr belgilari, Buxoro, Samarqand va Toshkentning tor va chalkash koʻchalari boʻlgan eski shahar qismlari davlat va xalqaro tashkilotlar tomonidan himoya qilinadi. Konservativ qonunchilik va tartibga solish anʼanaviy turmush tarzini saqlashga qaratilgan. Buning tufayli, bir tomondan, biz tarixiy artefaktdan foydalanish imkoniyatiga egamiz. Ammo, boshqa tomondan, shaharsozlar, meʼmorlar va developperlarning xayolparastligi, shuningdek, koʻpincha shahar aholisining qulayligi qonunchilik cheklovlarining tor doirasiga siqilgan.

Bu vaziyatda, samaradorligi past boʻlgan hududlarda, meros va cheklovlardan xoli boʻlgan yangi shahar qurish optimal yechim boʻlib koʻrinadi. Bu shaharning rivojlanish salohiyatini va, tegishlicha, biznes va odamlar uchun uning jozibadorligini sezilarli darajada oshirish imkonini beradi.

Ommaviy uy-joy qurilishi aholi sonining koʻpayishiga olib keladi degan keng tarqalgan notoʻgʻri tushunchaga koʻra. Aslida, odamlar koʻp qurilayotgan joyga emas, balki ish, taʼlim, madaniyat va ijtimoiy muhit mavjud boʻlgan joyga koʻchib oʻtadi. Oʻzbekistonning yuqori tugʻilish darajasi, yosh aholisi koʻpchilikni iqtisodiy faoliyatga jalb qilish, ularga zarur koʻnikmalarni berish, taʼlim berish uchun nostandart yechimlarni talab qiladi.

Toshkent bugungi kunda bunday imkoniyatlarni taqdim etadi va allaqachon jozibali shahar hisoblanadi. Biroq, haddan tashqari zichlikning oldini olish uchun shaharning uygʻun oʻsishi va rivojlanishini taʼminlash kerak. Boshqacha qilib aytganda, shaharning kelgusi 10-20 yil ichida yana 2-3 million kishini sigʻdirishi kerakligini tushunish lozim.

Yangi Toshkent gʻoyasi oʻz-oʻzidan ushbu talablarga javob beradi. Bundan tashqari, Yangi Toshkent Toshkentning allaqachon shakllangan koʻp markazlilik rivojlanishini taʼminlaydi. Bugungi kunda shaharda bir nechta markaz mavjud: tarixiy markaz (Eski shahar), Rossiya imperiyasi davrida qurilgan Yangi shahar. "Uchinchi renessans" markazi sifatida Yangi Toshkent shahar rivojlanishining mantiqiy davomi sifatida koʻrinadi.

Tijoriy koʻchmas mulk nuqtai nazaridan, koʻchmas mulk sohasidagi ekspertlar uchta markaziy biznes tumanini va Toshkent-Siti — toʻrtta klasterni aniqlaydilar, bu yerda asosiy ofis binolari joylashgan. Dunyoning koʻpgina eski shaharlari uchun bitta markazda faoliyatning kuchliroq konsentratsiyasi xosdir, Toshkentning oʻziga xosligi shundaki, u tabiiy koʻp markazlilikni namoyish etadi.

Yangi Toshkentning bosh rejasi yangi hududning transport tizimini uzluksiz integratsiyalashuvini nazarda tutadi. Aslida, Yangi Toshkentning asosiy yoʻllari mavjud transport magistrallarining davomi boʻladi — bu sunʼiy yoʻldosh shahar emas, balki hududning toʻliq rivojlanishi boʻladi.

Yangi shahar qurishning asosiy muammosi — jarayon ishtirokchilari — davlat, biznes, aholi — oʻzlariga kerakli narsalarni olishlariga imkon beradigan moliyaviy modelni yaratishdir. Buning uchun xalqaro investorlar, developperlar va foydalanuvchilarni jalb qilishga toʻgʻri keladi. Bu esa, oʻz navbatida, Yangi Toshkentni mamlakatning biznes-vitrinasi sifatida taqdim etishi mumkin, uning yordamida xalqaro investitsiya kompaniyalari va fondlari Oʻzbekistonning salohiyatini sinab koʻrishlari mumkin.

Biroq, yangi hududlarni oʻzlashtirish kelgusi oʻn yillikning vazifasi boʻlishiga qaramay, bu loyiha allaqachon iqtisodiyotga taʼsir koʻrsatmoqda.

Aholi va biznes uchun hozirning oʻzida muhim boʻlgan narsalar:

Yangi hududlarni rivojlantirish — aholisi va iqtisodiyoti oʻsayotgan mamlakat uchun tabiiy jarayon. Yangi Toshkent qurilishiga oqilona yondashuv muhandislik va transport infratuzilmasiga koʻtarib boʻlmaydigan yuklamaning oldini oladi va aholi farovonligining oʻsishiga yordam beradi.