28-fevral kuni Commonwealth Partnership mehmonxona biznesi va turizm departamenti rahbari Marina Usenko ICCI ishbilarmonlik dasturida "Qurilish — UzBuild" xalqaro ko'rgazmasi doirasida ma'ruza qildi. Spot nutqning asosiy qismini keltirib o'tadi.
Turizm haqida gap ketganda, odatda, barchasi tashqi va ichki turistik oqim statistikasi bilan bog'liq bo'ladi.
Respublika uchun rasmiy statistik ma'lumotlar 2017-yildan boshlab juda katta ko'rsatkichni ko'rsatmoqda.
2019-yilda oqim 6,7 million kishiga yetdi. Va 2020-yilda hammamiz uyda o'tirgan bo'lsak-da, 2022-yil yaxshi tiklanish o'sishini ko'rsatdi.
Yuqori ko'rsatkichlarga qaramay, savol tug'iladi — kirib kelganlar kim va ular sanoatning rivojlanishida qanday rol o'ynaydi?
Shunday qilib, barcha turistlarning 97% qo'shni davlatlar: Qirg'iziston, Qozog'iston, Tojikiston va Rossiya fuqarolaridir. Va faqat qolgan 3% chet elliklar uzoq xorijdan keladi.
Ushbu mamlakatlar fuqarolari yil sayin kirib keluvchilarning 90-95% ni tashkil qiladi.
Shu bilan birga, chegarachilarning kirish maqsadlari haqidagi savoliga, bizning ma'lumotlarimiz bo'yicha, 80% odamlar do'stlari va qarindoshlarini ziyorat qilish uchun chegarani kesib o'tishlarini aytishadi. Shu sababli, ularning aksariyati mehmonxonalarda joylashmaydi.
Chegarani kesib o'tuvchilarning yana bir qismi ishchi migratsiya yoki chegara savdosini maqsad qilib ko'rsatadi va mamlakatga juda kam foizi turistik maqsadlarda kiradi.
Va shaxsiy maqsadlarda keladigan iste'molchilar toifasi taklif narxiga juda sezgir bo'lib, ko'pincha individual turar-joylarni (kvartiralar, xususiy uylar — Spot izohi) tanlaydi. Shu bilan birga, mamlakatda ish safari bilan bo'lgan boshqa toifa kompaniya mablag'larini sarflaydi va, tegishlicha, byudjetni erkinroq boshqaradi, jamoaviy turar-joylarda (mehmonxonalar, mehmonxonalar va boshqalar — Spot izohi) joylashadi.
Shunday qilib, turizmga bog'liq bo'lgan bozorlar yanada rivojlanish uchun kamroq imkoniyatlarga ega, shuning uchun ularda "turistik klass" va "standart" mehmonxonalar ko'proq bo'lishi kerak.
Xavfsizlikning yetishmasligi
Mehmonxonalarda ko'pincha ikki toifadagi odamlar joylashadi — mamlakatni ko'rish uchun kelganlar va ish safari yoki biznes bilan kelganlar. Bizning ma'lumotlarimiz bo'yicha, 2019-yilda ularning soni rekord darajada deyarli yarim millionga yetdi.
Ulardan 97% jamoaviy turar-joylarni, 3% — xususiy kvartiralar va uylarni tanlaydi. Lekin bu yerda kamchilik bo'lishi mumkin, chunki xususiy mulk egalari ba'zan noqonuniy ishlaydi.
Shuni ta'kidlash kerakki, deyarli 22 ming xonadan 91% sovet davri merosidir. Yana bir qismi postsovet davrida qurilgan, 10% dan kamrog'i tarmoqli mehmonxonalardir.
Tarmoqli mehmonxonalarni umumiy massadan ajratish ularning odatda zamonaviy sifatli mehmonxonalar deb hisoblanishi bilan bog'liq: ular zamonaviy sayohatchilar talablariga muvofiq qurilgan, yulduzlaridan qat'i nazar, joylashtirishning barcha sifat mezonlariga javob beradi.
Bundan tashqari, ular yashash uchun mutlaqo xavfsizdir va global tarmoq operatorlari uchun xavfsizlik — asosiy toshdir. Mehmonxonadagi barcha mehmonlar kutilmagan va xavfli vaziyatlardan, tabiiy ofatlardan maksimal darajada himoyalangan bo'lishi kerak.
Va aynan bunday mehmonxonalar O'zbekistonda hali ham yetarli emas.
Ammo hamma narsa yomon emas, chunki bu yil allaqachon 3 mingga yaqin yangi xona tayyorlanmoqda. Ulardan 2 mingi Toshkentda qurilmoqda, qolganlari esa tarixiy shaharlarda — Buxoro va Samarqandda paydo bo'ladi.
Bu O'zbekiston turizm infratuzilmasining yuragi hozirda qayerda ekanligini ko'rsatadi.
Shu munosabat bilan biz ikki yo'lni ko'ramiz: poytaxtni moliyaviy-iqtisodiy faollik markazi sifatida rivojlantirish va mintaqalarni, xususan, Ipak yo'li shaharlarini rivojlantirish.
Arzon xonalarning yetishmasligi
Uch yulduzli mehmonxona xonalarining yetishmasligi — to'liq tushunarli va izohlanadigan holat.
Toshkent kabi yangi bozorlar ko'pincha bir xil rivojlanadi: avval markaziy maydonlar quriladi, u yerda eng qimmat mehmonxonalar paydo bo'ladi va faqat shundan keyin e'tibor boshqa ob'ektlarga qaratiladi.
Ammo arzon mehmonxonalarning yetishmasligida qisman davlat ham aybdor, chunki yaqin vaqtgacha aynan u to'rt yulduz va undan yuqori ob'ektlar qurilishini moliyaviy rag'batlantirgan.
Biroq, qisqa vaqt ichida arzon mehmonxona maydonlarini faqat jadal qurish bilan cheklanib bo'lmaydi. Bundan tashqari, bu muayyan xavflarni keltirib chiqaradi — bozorning to'yinganligi va narx urushi.
Buning o'rniga, talabning tuzilishini o'zgartirish kerak, bu nafaqat ishlab chiqaruvchilar va investorlarga, balki ko'p jihatdan davlat irodasiga ham bog'liq.
Avvalo, tadbirlar taqvimini yil davomida bir tekis taqsimlash muhimdir.
Bugungi kunda Toshkentga odatda bahorda yoki kuzda kelishadi. Ushbu davrlarda sayohatchilar uchun mamlakatda bo'lish eng qulaydir. Lekin shu paytda ularga biznesmenlar ham qo'shiladi. Shu tariqa, bozor talabning ortiqcha yuklanishiga duch keladi. Va yilning ko'p oylarida mehmonxona sanoati shunchaki bo'sh turadi.
Yechim bor: birinchidan, ishbilarmonlik tadbirlari taqvimiga qo'shimcha ravishda, sayohatchilar uchun tadbirlar taqvimini shakllantirish kerak, shunda odamlar faqat dushanbadan payshanbagacha emas, balki mehmonxonalar bo'sh turadigan dam olish kunlarida ham jalb qilinadi.
Ikkinchidan, qish va yoz mavsumlarida tadbirlar tashkil etish haqida o'ylash kerak.
Misol sifatida Moskva tajribasiga qarash mumkin. Sovuq va "biznes" shahri qisqa muddatli dam olish uchun, xususan, ichki sayohatchilar uchun jozibali joyga aylandi.
O'zbekistonning ichki turistik oqimi davlat statistikasi har yili ko'rsatkich 2 milliondan 2,5 million fuqarogacha barqaror o'zgarib turishini ko'rsatadi.
Men aynan shu turistik oqimning e'tiborini jalb qilish, uni turli tadbirlar, yangi loyihalar va faoliyatlar bilan jalb qilishga harakat qilish muhim deb hisoblayman.
Ammo mintaqalardan fuqarolarni poytaxtga jalb qilish uchun arzon mehmonxonalar taklifini kengaytirish kerak, shunda yashash qulay bo'ladi.
Manba: Spot.uz
