«Gazeta.uz» tijoriy ko‘chmas mulk bo‘yicha CMWP mutaxassisi va sotuvchilar bilan suhbatlashib, ekobozor nima ekanligini va bu amaliyot O‘zbekistonda qo‘llanilayotganini aniqladi.
Noyabr oyida Toshkentning Yakkasaroy tumani hokimiyatida poytaxtning «Askia» bozori o‘rnida savdo markazi, mehmonxona va ekobozor qurilishi loyihasi taqdim etildi. Hudud uchun o‘tkazilgan tenderda 225,59 mlrd so‘m taklif qilgan Xitoyning Sheng Ke-International kompaniyasi g‘olib bo‘ldi. Yunusobod bozori o‘rnida ham ekobozor qurilishi rejalashtirilgan. Loyiha avvalroq Prezident Shavkat Mirziyoyevga taqdim etilgan edi.
Yakkasaroy tumani hokimi Nilufar Allobekova «Askia» bozorining hozirgi holati zamonaviy talablarga javob bermasligini, savdo qatorlarining ochiq joylashuvi yomon ob-havoda tashrif buyuruvchilar uchun noqulayliklar tug‘dirishini, shuningdek, avtoturargoh va transport qulayligi bilan bog‘liq muammolar mavjudligini ta’kidladi.
Demak, ekobozor — bu transport muammolari bo‘lmagan yopiq bozormi? «Gazeta.uz» terminologiyani tushunishga harakat qildi.
Tijoriy ko‘chmas mulk sohasidagi CMWP Uzbekistan kompaniyasi maslahatchisi Amol Xayotov «Gazeta.uz»ga ma’lum qilishicha, xalqaro amaliyotda ekobozorga o‘xshash atama — freshmarket hisoblanadi.
«Ekobozor — bu yangi, tabiiy va ekologik toza mahsulotlar sotiladigan zamonaviy savdo formati. Toshkentda bu format nisbatan yaqinda paydo bo‘ldi va an’anaviy bozorning xususiyatlarini supermarket elementlari bilan uyg‘unlashtiradi», — dedi Amol Xayotov.
Birinchi Ekobozor 2018-yilda Mirzo Ulug‘bek tumanidagi sobiq tramvay deposi o‘rnida ochilgan, ikkinchisi — 2022-yilda Shayxontohur tumanidagi «Beruniy» metro bekati yaqinida ochilgan. 2024-yil avgust oyida Yangihayot tumanida filial ochildi.
Amol Xayotovning so‘zlariga ko‘ra, ekobozorning an’anaviy bozordan asosiy farqi mahsulotlar sifatini nazorat qilishdir, barcha tovarlar zarur sertifikatlarga ega.
Shayxontohur ekobozorining sotuvchilari «Gazeta.uz»ga ma’lum qilishicha, Veterinariya-sanitariya ekspertizasi laboratoriyasi har kuni nafaqat mahsulotlar sifatini, balki rastalar, muzlatgichlar va jihozlarning holatini ham tekshiradi.
Tekshiruvlar Prezidentning aholining sog‘lom ovqatlanishi to‘g‘risidagi qarori doirasida o‘tkazilmoqda, deya tushuntirdi «Gazeta.uz»ga Sanitariya-epidemiologiya osoyishtaligi va jamoat salomatligi qo‘mitasi (SES). Ushbu hujjat bilan SES, Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi hamda «O‘zstandart» agentligiga muntazam ravishda «nazorat xaridlari» o‘tkazish orqali tovarlarni markalash qoidalariga rioya etilishini tekshirish topshirilgan.
SESda tekshiruvlar har juma kuni o‘tkazilishi aniqlashtirildi. Biroq, ular nafaqat ekobozorlarni, balki boshqa savdo nuqtalarini ham qamrab oladi.
Amol Xayotovning so‘zlariga ko‘ra, ekobozorlarning konsepsiyasi boshqa xizmat darajasini ham o‘z ichiga oladi, jumladan, sanitariya normalariga rioya qilish, tozalikni saqlash va savdo nuqtalarining ijarachilari uchun tashkil etilgan omborxonalarning mavjudligi.
«Ekobozorning supermarketdan farqi shundaki, u to‘g‘ridan-to‘g‘ri fermerlar va qishloq xo‘jaligi ishlab chiqaruvchilaridan mahsulot taklif qiladi, supermarketlar esa tovarlarni distribyutorlar orqali oladi va ishlab chiqaruvchilar yoki o‘z brendi ostida sotadi», — deya qo‘shimcha qildi ekspert.
«Beruniy» metro bekati yaqinidagi ekobozor sotuvchilaridan biri sabzavotlarni ulgurji savdogarlardan sotib olib, ulgurji sotishini aytdi. «Bu yerda hammasi shunday qiladi», — dedi u. Boshqa bir sotuvchi an’anaviy bozorlarda ham vaziyat shunga o‘xshashligini ta’kidladi: «Mening tuzlamalarim — uy qurilishi. Qaramdagi go‘sht sotuvchilarida ham hammasi o‘ziga tegishli. Vositachilardan sotib olingan mahsulotlarni shunchaki qayta sotadiganlar ham bor».
Sut bo‘limidan bir sotuvchi o‘zining suti, tvorogi va qaymog‘ini sotishini aytdi. Biroq, assortimentni kengaytirish uchun u pishloq va qayta ishlangan sut sotib oladi.
Amol Xayotovning fikricha, ekobozorlar an’anaviy bozorlardan makon tashkil etilishi bilan ham farq qiladi. Ekobozorlarda zonalar xaridorlar uchun qulaylikni hisobga olgan holda loyihalashtirilgan. Savdo nuqtalarining dizayni va joylashuvi jarayonning tartibli bo‘lishiga va xarid qilish qulayligiga yordam beradi.
Toshkent shahar hokimiyatida «Gazeta.uz»ga poytaxt ma’muriyati «ekobozor» termini bilan nimani nazarda tutayotganini aniqlashtirmadi.
Eslatib o‘tamiz, 2020-yilda «Sergeli», «Aviyachilar» va «Qoraqamish» bozorlari negizida uchta ekobozor qurilishi rejalashtirilgan edi, ammo loyiha amalga oshirilmagan.
Manba: Gazeta.uz
Foto: Yandex.Karty
